CD

به نام خدا

ا نجمن علمی آموزشی معلمان شیمی خراسان رضوی

    احتراما به اطلاع همکاران محترم می رساند، تعدادی لوح فشرده آموزشی با همکاری گروه شیمی استان تهیه شده است .علاقمندان  می توانند جهت دریافت لوح های مورد نظر برای خود ، دانش آموزان و مدارس به ترتیب ذیل اقدام نمایند.

* پس از تعیین نوع و تعداد مورد نظر ، وجه مربوطه را به حساب   129558   بانک ملت ، شعبه مدرس به نام انجمن علمی آموزشی معلمان شیمی خراسان واریز نموده واصل فیش بانکی را همراه درخواست خود به دفتر انجمن تحویل دهند.(آدرس: سازمان آموزش و پرورش خراسان رضوی / گروههای آموزشی متوسطه / ساختمان کراچیان / گروه شیمی )

* همکاران می توانند سفارش خود را بصورت حضوری و یا تلفنی نیز تهیه نمایند.( 05112218782-05112240330)

 1  - بمب کالریمتر واشعه کاتدی (وی سی دی)                                              500 تومان

 2 – شیمی یک  (وی سی دی )   500 تومان

3 –شیمی دو ( نرم افزاری / گروه شیمی تهران )                                               500 تومان

4 –  معلمان همیار (نرم افزاری /شامل فیلم / پاور پوینت / مقالات / فرم های کار برگ دبیر،طرح سوال و...)                                                                                                        500 تومان

5 –  بانک سوال شیمی (نرم افزاری / شامل شیمی 1،2،3،پیش دانشگاهی و مسابقات آزمایشگاهی) 500تومان                                                                                                                                                                                                                                                       

6 –  آزمایشگاه مجازی ( نرم افزاری / مجموعه انیمیشن)                                  500تومان

7 - مجموعه آزمایشگاه مجازی شیمی (نرم افزاری / شامل بیش از 200آزمایش شبیه سازی شده ،بیش از130 قطعه فیلم،لغت نامه شیمی ،نکات ایمنی ، معرفی وسایل ، معرفی برندگان نوبل ونمونه سوال) شامل 4 لوح فشرده بابسته بندی شکیل ،با 25 درصد تخفیف 12000 تومان   

8 – بانک سوالات امتحانات نهایی (نرم افزاری / شامل امتحانات خرداد ،دی ،شهریور 82 تا86/کلیه دروس رشته های ریاضی،تجربی ،انسانی/ همراه کلیدو قابلیت چاپ)  2500 تومان

                                           انجمن علمی آموزشی معلمان شیمی خراسان

نفت خام

مقدمه‌اي بر چگونگي كار پالايش نفت

 

حتماً تا بحال بارها در فيلمهاي سينما و تلويزيون تصاويري از نفت خام را ديده ايد كه سياه و غليظ است و از چاه ‌هاي نفت فوران مي كند. اما وقتي كه شما در پمپ بنزين مشغول سوختگيري ماشين خود هستيد، احتمالاً اين نكته توجه شما را جلب كرده است كه بنزين شفاف و بي‌رنگ مي‌باشد.

محصولات زياد ديگري نيز وجود دارد كه ريشه آنها از نفت مي‌باشد مانند مداد شمعي، پلاستيك، نفت سوخت، سوخت جت، نفت سفيد، الياف مصنوعي و تاير ماشين.

چگونه مي‌توانيم از نفت خام شروع كنيم و به بنزين و تمام محصولاتي كه در بالا نام برديم برسيم؟

نفت خام

نفت خام به نفتي مي‌گويند كه روي آن هيچ گونه فرآيندي صورت نگرفته است و از چاه‌هاي نفت بيرون مي آيد. در بعضي از زبانها به آن پتروليوم يا پترول هم مي‌گويند.

نفت خام يك سوخت فسيلي است، اين بدين معني است كه نفت خام از افساد اجساد حيوانات و گياهاني كه ميليون‌ها سال پيش در درياهاو اقيانوس‌ها زندگي مي كرده‌اند به وجود آمده است – هرجايي نفت خام پيدا شود، زماني كف دريا بوده‌است.

نفت‌ خام رنگهاي متفاوتي از بي‌رنگ تا سياه به رنگ قير دارد، و گرانروي آن نيز بين گرانروي  آب و تا ماده‌اي تقريباً جامد متغير مي‌باشد.

به دليل وجود هيدروكربن‌ در نفت‌ خام مي توان از آن براي توليد تعداد زيادي از مواد مختلف استفاده نمود. هيدروكربن‌ها مولوكولهايي هستند كه از هيدروژن و كربن تشكيل شده اند ودرابعاد و اشكال مختلفي از يك زنجير مستقيم گرفته تا زنجيرهاي چند شاخه‌اي و حلقه‌ها يافت مي‌شوند.

 

هيدروكربونها به دو دليل براي  شيميدانان جالب هستند:

• هيدروكربنها انرژي زيادي دارند. خيلي از فرآورده‌هاي نفت خام مانند بنزين، گازوئيل، واكس پارافين و غيره از اين انرژي بهره مندند.
• هيدروكربونها مي‌توانند به اشكال مختلفي درآيند.

 

كوچكترين هيدروكربن متان (CH4) مي‌باشد كه گازي است سبكتر از هوا. زنجيرهاي بزرگترهيدروكربني كه پنج اتم كربن يا بيشتر دارند مايع مي‌باشند. زنجيرهاي خيلي بزرگ مانند واكس و قير جامد ميباشند. با انجام واكنش هاي شيميايي مي‌توان زنجيرهاي مختلف هيدروكربوني را با هم متصل كرده و محصولات مختلفي نظيركائوچوي مصنوعي ,نايلون و پلاستيك مورد استفاده در ظروف توليد نمود. زنجيرهاي هيدروكربني اشكال خيلي زيادي دارند.

 

شاخه ‌هاي مهم هيدروكربنها در نفت خام شامل موارد زير مي‌شوند:

پارافين‌ها (Paraffins)

• فرمول كلي پارافين‌ها به صورت C_nH_2n+2 مي باشد. (كه n معمولاً عددي كامل و بين ا تا20مي باشد)
• مولكولهايي با زنجير مستقيم و يا شاخه‌دار ميباشند وبسته به نوع مولكول مي‌توانند در دماي اتاق بصورت گاز و يا مايع يافت شوند.
• مثال‌: متان، اتان، پروپان، بوتان، ايزو بوتان، پنتان و هگزان

 

آروماتيك ها (Aromatics)

• فرمول كلي آروماتيك ها به صورت  C₆H_5-Y مي باشد. (در اين فرمولY  يك مولكول با زنجير طولاني و مستقيم مي‌باشد كه به حلقه بنزن متصل مي‌شود)
• داراي ساختار حلقوي هستند كه از يك يا چند حلقه تشكيل مي‌شوند.
• حلقه‌ها داراي 6 اتم كربن مي‌باشند و بين كربن‌ها يك در ميان پيوند دوگانه و ساده وجود دارد.
• به صورت مايع هستند
• مثال: بنزن و نفتالين

 

نفتنها يا سيكلوآلكانها ((Naphtenes or Cycloalkanes

• فرمول كلي نفتن ها به صورت C_nH_2n  مي باشد(كه n معمولاً عددي كامل و بين ا تا 20مي باشد)
• داراي ساختار حلقوي هستند و از يك يا چند حلقه تشكيل مي‌شوند.
• پيوند بين اتم‌هاي كربن از نوع ساده مي‌باشد.
• معمولا" در دمای اتاق به صورت مايع مي باشند.
• مثال : سیکلو هگزان ، متیل سیکلوپنتان (cyclohexane, methyl cyclopentane)

 

هیدرو کربنهای دیگر

آلكن ها (Alkenes)

• فرمول کلی آلكن ها به صورت C_nH_2n مي باشد.(كه n معمولاً عددي كامل و بين ا تا 20مي باشد) دارای ساختار مولکولی زنجیره ای خطی و یا شاخه ای می باشندو یک پیوند دوگانه کربن – کربن دارند.
• می توانند به شكل مایع یا گاز باشند
• مثال: اتیلن ، بوتن ، ایزوبوتن

دي ان هاو آلكين ها (Dienes و Alkynes)

• فرمول کلی دي ان ها و آلكين ها به صورت C_nH_2n-2 مي باشد (كه n معمولاً عددي كامل و بين ا تا 20مي باشد)
• دارای ساختار مولکولی زنجیره ای خطی و یا شاخه ای می باشند. دي ان ها دو پیوند دوگانه کربن – کربن دارند وآلكين ها داراي يك پيوند سه گانه هستند.
• می توانند به شكل مایع یا گاز باشند.
• مثال: استیلن يك نوع آلكين است و بوتادینها دي ان مي باشند.

حال که اجزا تشكيل دهنده نفت خام شناسايي شدند, چه  چيزهايي می توان از آن به دست آورد ؟

منبع : سايت شركت پالايش نفت بندر عباس

محصولاتي كه از نفت خام گرفته مي شود

 

محصولاتي كه از نفت خام گرفته مي شود

شکل نفت خام در این است که از صد ها نوع هیدورکربن تشکیل شده است که با هم مخلوط شده اند. برای اینکه نفت خام به محصولي مفيدتبديل شود، باید آنها را از همدیگر جدا نمود. خوشبختانه روش آسانی برای جدا کردن  آنها وجود دارد و این همان چیزی است که اساس پالایش نفت را تشكيل مي دهد

 

فرآیند پالایش نفت خام در یک ستون تقطیر شروع می‌شود.

هیدروکربن هاي مختلف موجود در نفت خام دارای نقاط جوش متفاوتي هستند و هر چه طول زنجير بزرگتر باشد نقطه جوش آن بالاتر خواهد بود، بنابراین می‌توان آنها را با کمک تقطیر از همدیگر جدا نمود. و این همان چیزی است که در یک پالایشگاه نفت روی می دهد. در یک قسمت از فرآیند، نفت خام حرارت داده مي شود و هيدروكربن هاي مختلف با توجه به نقطه جوش شان از همديگر جدا مي شوند. هر يك از این برش ها، دارای خواص متفاوتي هستند که نوع استفاده از آنها را مشخص می کند.

برای پي بردن به تنوع مواد موجود در نفت خام و همچنین درك اهمیت پالايش نفت درجامعه امروزي به لیست زیر از محصولات گرفته شده از نفت خام توجه کنید :

 

گازهاي نفتي (Petroleum Gas) – برای گرم کردن ، آشپزی و تولید پلاستیک از آنها استفاده می شود .

• ازآلکانهاي کوچک (ا تا 4 اتم کربن) تشكيل شده است.
• نام معمول اين آلكان ها : متان ، اتان ، پروپان و بوتان است.
• دامنه نقطه جوش گازهاي نفتي كمتر از 40 درجه سانتیگراد است.
•  غالبا" آن ها را تحت فشار  قرار داده و به گاز مایع (LPG) تبدیل می كنند.

 

نفتا یا لیگروین (Ligorin)  – يك محصول مياني است که باید روی آن فرآیند دیگری انجام داد تا به بنزین تبدیل شود.

• ترکیبی است از آلکانها يي كه 5 تا 9 اتم كربن دارند.
• دامنه نقطه جوش آن بین 60 تا 100 درجه سلسيوس مي باشد.

 

بنزين

• به صورت مايع مي باشد.
• مخلوطي از آلكانها و سيكلو آلكانها يي است كه 5 تا 12 اتم كربن دارند.
• محدوده نقطه جوش آن  بين40 تا 205 درجه سلسيوس است.

 

نفت سفيد(Kerosene) – سوخت موتور جت و تراكتوراست و ماده اي اوليه براي توليد محصولات ديگرمي باشد.

• به شكل مايع است.
• مخلوطي از الكانها ي10 تا 18 كربنه و آروماتيك هاست.
• محدوده نقطه جوش آن از 175 تا 325 درجه سلسيوس مي باشد.

 

 

 

 

نفت گازيا گازوئيل – از نفت گاز به عنوان سوخت موتور ديزل و براي توليد گرما استفاده مي شود و ماده اوليه براي توليد محصولات ديگراست

• به شكل مايع است.
•  ازآلكانهايي با 12 اتم كربن يا بيشتر تشكيل شده است.
• محدوده نقطه جوش آن از 250 تا 350 درجه سلسيوس مي باشد.

 

روغن هاي روان كننده – مورد استفاده در موتورها، گريس و يا روان كننده هاي ديگر

• به شكل مايع هستند.
• از زنجيرهاي طولاني 20 تا 50 اتم كربن آلكان ها، سيكلو آلكانها و آروماتيك ها تشكيل شده اند.
• محدوده نقطه جوش آنها بين 300 تا 370 درجه سلسيوس مي باشد.

 

نفت كوره –  از نفت كوره به عنوان سوخت صنعتي استفاده مي شودو ماده اوليه براي توليد محصولات ديگر مي باشد.

• به شكل مايع است.
• از زنجيرهاي طولاني 20 تا 50 كربنه آلكان ها، سيكلو آلكانها و آروماتيك ها تشكيل شده است.
• محدوده نقطه جوش آن بين370 تا 600 درجه سلسيوس است.

 

باقيمانده نفت خام: باقيمانده نفت خام به صورت كك، آسفالت، قير و واكس مي باشد و ماده اوليه براي توليد محصولات ديگر است.

• به شكل جامد مي باشد.
• تركيباتي از حلقه هاي چندگانه  با 70 اتم كربن يا بيشتر هستند.

نقطه جوش آنها بيشتر از 600 درجه سلسيوس است.

 

همانطور كه تا بحال متوجه شده‌ايد، همه اين محصولات اندازه‌ها و نقاط جوش متفاوتي دارند. شيميدانان از اين خصوصيات‌ براي پالايش نفت استفاده مي‌كنند. براي پي بردن به جزئيات بيشترراجع به اين فرآيند جالب به بخش زير توجه كنيد.

 

فرآيند پالايش

همانطور كه قبلاً گفته شد، يك بشكه نفت خام مخلوطي از انواع هيدروكربنها مي‌باشد. فرايند پالايش نفت،روي  نفت خام عمليات جداسازي انجام داده و آن را به محصولات مفيد وكاربردي تبديل مي‌كند.

 منبع : سايت شركت پالايش نفت بندر عباس

ید

ید ، عنصر شیمیایی است که در جدول تناوبی دارای نشان I و عدد اتمی 53 می باشد. عنصری است حل نشدنی که مقدار بسیار کم آن برای موجودات زنده لازم است. واکنش پذیری ید از تمامی هالوژنها کمتراست و الکترون دهنده ترین هالوژن شبه فلز می باشد. از ید عمدتا" در پزشکی ، عکاسی و رنگ استفاده می‌شود.

 

تاریخچــــه

ید ( واژه یونانِ iodes به معنی بنفش) در سال 1811 توسط Barnard Courtois کشف شد.

 

پیدایــــش

ید بسیار خالص را می توان از واکنش یدید پتاسیم با سولفات مس تهیه کرد.البته روشهای دیگری نیز برای جداسازی این عنصر وجود دارد.

 

خصوصیات قابل توجه

ید عنصر جامد درخشانی است به رنگ آبی مایل به سیاه که در دماهای استاندارد به بخاری بنفش رنگ و بد بو تبدیل می گردد.این هالوژن همچنین با بسیاری از عناصر، ترکیباتی را می سازد اما از سایر عناصر گروه هالوژنها فعالیت کمتری داشته و دارای خصوصیاتی شبیه فلزات است.ید به راحتی در کلروفرم، تتراکلرید کربن یا دی سولفید کربن حل شده و محلولهای ارغوانی رنگی بوجود می آورد( تنها به مقدار کمی در آب قابل حل است) .رنگ آبی سیر با محلول نشاسته ویژگی ید آزاد می باشد.

 

کاربردهــــــا

در مناطقی که غذای آنها حاوی مقدار کم ید می باشد – مثلا" مناطق دور افتاده از دریا که هیچگونه غذای دریایی مصرف نمی شود- کمبود ید ابتلا به بیماری گواتر اصطلاحا" گواتر محلی را افزایش می دهد.در بیشتر ( نه تمامی) این مناطق با افزودن مقدار کم یدید سدیم به نمک طعام از ابتلا به این بیماری جلوگیری شده است.این محصول به نام نمک ید دار نیز معروف است.کاربردهای دیگر این عنصر:

 

یکی از هالوژنها است که وجود آن به مقدار کم برای موجودات زنده حیاتی است ؛ هورمون تیروئید تیروکسین و تری یدوتیرونین حاوی اتمهای ید می باشد.

تنتور ید ( 3% ید عنصری در پایه آب / اتانول) از اجزاء مهم تمامی وسایل کمکهای اولیه می باشد که هم برای ضد عفونی کردن زخمها و هم برای پاکسازی آبهای شرب سطحی مورد استفاده قرار می گیرد( 3 قطره در هر لیتر ، پس از 30 دقیقه تاثیر می کند).

ترکیبات ید در رشته شیمی آلی مهم و در پزشکی بسیار سودمند هستند.

از یدیدها و تیروکسین که حاوی ید هستند در پزشکی داخلی و در ترکیب با الکل ( بعنوان تنتور ید) برای ضد عفونی نمودن زخمهای بیرونی استفاده می شود.

یدید پتاسیم در عکاسی کاربرد دارد.

یدید تنگستن برای تقویت افروزه لامپها مورد استفاده قرار می گیرد.

تری یدید نیتروژن برای کاربردهای تجاری بسیار انفجاری و ناپایدار است اما جزو شوخیهای معمول دانشگاهی به حساب می آید.

ایزوتوپهـــــــا

برای ید 30 ایزوتوپ وجود دارد که تنها یکی از آنها I-127 پایدار است.از ایزوتوپ رادیواکتیو مصنوعی I-131 ( ساطع کننده بتا) که دارای نیمه عمر 8 روز است برای درمان سرطان و دیگر بیماریهای غده تیروئید استفاده می گردد.معمول ترین ترکیبات ید عبارتند از یدیدهای سدیم و پتاسیم ( KI) و یدیتها ( KIO3).

ید فقط یک ایزوتوپ پایدار I-127 دارد.با این همه ایزوتوپهای رادیواکتیو ید کاربردهای وسیعی دارند.I-129 با نیمه عمر 17 میلیون سال محصولی از پراش Xe-129 در اتمسفر است اما نتیجه فروپاشی U-238 نیز می باشد.چون U-238در خلال فعالیتهای مربوط به انرژی هسته ای تولید می شود، وجود آن ( به نسبت I-129/I) می تواند فعالیتهای در حال انجام در هر مکان را مشخص کند.به همین علت از I-129 در مطالعات آب باران بعد از حادثه چرنوبیل استفاده شد.از آن همچنین بعنوان ردیاب آبهای زیر زمینی و نشان دهنده پراکندگی فضولات در محیط زیست استفاده می گردد.سایر کاربردها ممکن است بوسیله تولید I-129 در پوسته زمین ازطریق تعدادی مکانیسم فروپاشی مختل شود.

 

I-129 از جهات زیادی شبیه Cl-36|chlorine است. این ایزوتوپ ، هالوژنی قابل حل و نسبتا" واکنش ناپذیر است که بیشتر بصورت آنیونی non-sorbing یافت شده و بوسیله واکنشهای کیهانزاد ، حرارت اتمی و ثابت تولید می شود. درمطالعات آب شناسی چگاله های I-129 معمولا" به نسبت I-129 به مقدار کلی I گزارش می شود( که عملا" I-127 است).چون نسبتهـــــــــای Cl-36/Cl,I-129/I در طبیعت تقریبا" کم می باشد ( 14-10تا 10-10) اوج حرارت اتمی I-129/I در طول دهه 70 و 80 تقریبا" به 7-10رسید.I-129 با Cl-36 در بعضی موارد فرق دارد ؛ نیمه عمر آن طولانی تر است ( vs6/1 ، 3/0 میلیون سال)، به شدت biophilic است و به اشکال یونی چندگانه وجود دارد ( معمولا" I- و یودیت) که دارای رفتار شیمیایی متفاوتی هستند.

 

هشدارهـــــــــا

تماس مستقیم آن با پوست ممکن است آسیبهایی را به همراه داشته باشد پس هنگام کار با ید باید بسیار احتیاط نمود.بخار ید باعث دردناک شدن چشم و غشاء مخاطی می شود.حداکثر مقدار مجاز ید در هوا نباید از 1 میلی گرم در هر متر مکعب فراتر رود.

 

 

برج تقطير نفت خام

تهيه محصولات از نفت

شيميدانان از روشهاي زير براي تهيه محصولات از نفت استفاده مي كنند:

1. قديمي ترين و رايج ترين راه جدا كردن يك مخلوط به اجزاي مختلف آن, استفاده از اختلاف دماي جوش مي باشد. اين فرآيند تقطيرجزﺀ به جز ﺀ ناميده مي شود. اساس كار اين فرآيند اين است كه نفت خام حرارت داده شده و به بخار تبديل مي شود، سپس بخارات حاصله سردشده و به مايع تبديل مي‌شوند.
2.  درتكنيكهاي جديد از فرآيندهاي شيميايي استفاده شده ويك برش نفتي به برش ديگر تبديل مي شود. اين فرآيند , فرآيند تبديل ناميده مي شود. براي مثال مي‌توان با فرآيند شيميايي يك هيدرو كربن سنگين را به هيدروكربن هاي كوچكتر تبديل كرد. اين تكنيك به پالايشگران كمك مي كند تا در صورت نياز يك سوخت سنگين مانند ديزل را به بنزين تبديل كنند.
3. پالايشگاهها بايد برش هاي نفتي را تصفيه كرده و ناخالصيهاي آنها را بگيرند.
4. پالايشگا هها برش هاي مختلف را با هم مخلوط كرده و محصولات مورد نظر خود را مي سازند. براي مثال  با تركيب كردن مخلوط هاي متفاوتي ازهيدروكربن هاي مختلف, بنزين هايي با  عدداكتان متفاوت به دست مي آيد.

معلم

 

  •  معلم  

 

   معلم چشمه جوشاني نيست كه همه تشنگان علم را سيراب كند

بلكه

 در داخل كشتي در كنار دانش آموزان نشسته و نقش يك مشاور خوب را دارد

   معلمين عزيز خسته نباشيد

 

 

سايت هاي مفيد

  • سايت هاي مفيد

 گروه شيمي خراسان رضوي

 دبيرخانه راهبردي درس شيمي
پايگاه اينترنتي دفتر برنامه ريزي و تاليف كتب شيمي
پایگاه اطلاع رسانی شيمي
دانشنامه ويکی پديا
سايت شيمی آموزش و پرورش يزد
سايت گروه شيمی همدان
گروه آموزشي شيمي استان مازندران
متن کامل کتاب‌های درسی آموزش و پرورش ایران
نرم افزار ديدن اوربيتالها
وبلاگ فارسی
پرشين وبلاگ
تودی لینک
اخبار ICT
فلش های جذاب

باشگاه دانش پژوهان جوان(المپيادها)  

 خانه شيمي ( جدول تناوبي عناصر به فارسي)  

مرجع كامل عناصر شيميايي جدول تناوبي(انگليسي)  

مجلات رشد(شيمي)  
دفتر اموزش و پرورش نظري و پيش دانشگاهي
رشد- شبكه ملي مدارس ايران(خانه شيمي
دفتر برنامه ريزي و تاليف كتب درسي

جرم مولکولی

 
جرممولکولی 
جرم فرمولی یک ماده خالص ، مجموع جرم های اتمی همه اتمهای موجود در فرمول آن ماده است. اگر فرمول مورد نظر ، مربوط به یک ماده مولکولی و بنابراین یک فرمول مولکولی باشد، جرم فرمولی مربوط به آن نیز ، جرم مولکولی نامیده می‌شود. جرم مولکولی مجموع جرمهای اتمی ، اتمهایی است که یک مولکول را می‌سازند، بنابراین جرم فرمولی H2O ، جرم مولکولی این ماده نیز هست.

معادلات شیمیایی
یک معادله شیمیایی را با استفاده از فرمولهای درست واکنش دهنده‌ها و محصول‌ها می‌نویسیم و با ضرایبی که عده واحدهای فرمولی را مشخص می‌کند، موازنه می‌کنیم. اگر پیش از یک فرمو.ل ضریبی نباشد، به منزله آن است که ضریب آن فرمول 1 است. ضرایب یک معادله شیمیایی موازنه شده برای بدست آوردن نسبت مولی میان هر دو ماده که در معادله نشان داده شده است، بکار می‌آید. این نسبتهای مولی ، اساس محاسبات استوکیومتری است. با استفاده از این نسبتها می‌توان کمیت نظری یک واکنش دهنده لازم برای واکنش و همچنین کمیت محصول بدست آمده را محاسبه کرد.

 

فرمول تجربی و فرمول مولکولی

فرمول تجربی و فرمول مولکولی
اگر ترکیب درصد یک ماده مرکب با آزمایش معین شود، یعنی تجزیه شیمیایی ، نسبتهای جرمی عناصری که یک ماده را می‌سازند، بدست دهد، فرمول تجربی یک ماده مرکب بدست می‌آید. فرمول تجربی ، نسبتهای اتمی یک ماده مرکب ، یعنی تعداد نسبی اتمهای گوناگونی که آن ماده مرکب را می‌سازند، مشخص می‌کند.

فرمول مولکولی ، ترکیب اتمی واقعی مولکول را بدست می‌دهد و می‌توان آنرا با استفاده از فرمول تجربی بدست آورد، در صورتی که وزن مولکولی ماده مرکب معلوم باشد. برای مثال ، فرمول مولکولی هیدروژن پراکسید ، H2O2 ، نشان می‌دهد که دو اتم هیدروژن و دو اتم اکسیژن در یک مولکول هیدروژن پراکسید وجود دارد. اما فرمول تجربی آن ، ساده‌ترین نسبت عدد صحیح یعنی HO می باشد و برای بعضی از مواد مرکب مولکولی ، فرمولهای مولکولی و تجربی یکسان‌اند نمونه‌هایی از این مواد عبارتند از: H2O -H2SO4 - CO2 - NH3 .

زیروندهای این فرمولها را نمی‌توان به هیچ نسبت ساده‌تری کاهش داد، اما برای بسیاری از مواد مرکب مولکولی فرمولهای مولکولی و تجربی متفاوت‌اند.